Op 27 november presenteert Arteveldehogeschool bij WE MEDIA de tweede editie van de AI Barometer, een grootschalige peiling naar de adoptie van artificiële intelligentie in de communicatie-, design- en journalistieke sector. Het doel? Nagaan hoe professionals in deze drie domeinen omgaan met de razendsnelle opmars van generatieve AI. Docent Tomas Ooms, die meewerkt aan het project, blikt vooruit en licht alvast een tipje van de sluier.
De AI Barometer, die in 2024 voor het eerst van start ging, bestaat uit twee pijlers. Enerzijds is er een surveyonderzoek dat harde, kwantitatieve data oplevert en trends zichtbaar maakt. Anderzijds voeren de onderzoekers kwalitatieve, semi-gestructureerde interviews, die de cijfers van context en nuance voorzien.
“Die combinatie werkt bijzonder goed”, begint Ooms. “Met de data kunnen we zwart-op-wit tonen hoe het staat met de adoptie van AI-tools, welke taken ermee uitgevoerd worden en waar de verschillen tussen sectoren liggen. Maar pas in de interviews begrijpen we het waarom: wat motiveert professionals om AI in te zetten? En wat houdt hen net tegen?”
Die informatie dient om de vinger aan de pols te houden en na te gaan in welke mate het gebruik van AI stijgt of daalt, en in welke groepen. De keuze voor de drie gekozen groepen is daarbij niet toevallig, duidt Ooms. “Het zijn de sectoren waarin Arteveldehogeschool opleidingen aanbiedt. Door inzicht te krijgen in de manier waarop AI daar gebruikt wordt, kunnen we onze eigen curricula versterken en tegelijk waardevolle kennis teruggeven aan het werkveld.”
Betrouwbaarheid
Uit de eerste editie kwam alvast een opvallend verschil naar voren: journalisten liepen achter qua AI-implementatie op de andere sectoren. Waar 80 à 90%van de communicatieprofessionals en designers aangaf dat ze met AI-tools overweg konden, lag dat bij journalisten tussen de 60 en 70%.
“Dat klinkt alsof journalisten de trein gemist hebben, maar dat is te kort door de bocht”, nuanceert Ooms. “Misschien gingen de andere sectoren gewoon sneller vooruit. Daarnaast spelen betrouwbaarheid en tijdsdruk bij journalisten een veel grotere rol. Als je elk half uur een radiojournaal moet schrijven, kan je je niet permitteren om een kwartier te verliezen met prompten of experimenteren.”
Ook richtlijnen bleken een pijnpunt. In 2024 gaf 40% van de journalisten aan niet te weten of hun redactie richtlijnen had rond AI-gebruik. “Dat verraste ons. Er is duidelijk behoefte aan meer communicatie en transparantie binnen redacties. Journalisten willen namelijk evenzeer weten wat kan en niet kan.”
Paradoxen en kansen
Tijdens de interviews kwamen onder meer interessante observaties naar voren over het gebruik van AI in de journalistiek. “Tijd en feitelijkheid worden vaak als argumenten tégen AI genoemd”, vertelt Ooms. “Maar ze kunnen evengoed argumenten vóór AI zijn. Denk aan transcriptietools of automatische samenvattingen: die leveren journalisten net tijdswinst op. Bij factchecking merkten we dan weer dat AI soms fungeert als een eerste reality check. Niet om feiten klakkeloos over te nemen, maar om vaagheden te toetsen en daarna alsnog de traditionele verificatie toe te passen.”
Die nuance zou je in een survey nooit zien. “Daarom is de combinatie met interviews zo waardevol. Ze laten ons zien hoe professionals AI gebruiken, niet alleen of ze het gebruiken.”
Sprong vooruit in 2025
In de tweede editie van de AI Barometer ziet Ooms een duidelijke verschuiving. “We merken dat journalisten een sprong vooruit hebben gemaakt. Het was dit jaar veel makkelijker om mensen te vinden die actief geëxperimenteerd hebben. Ze weten beter wat de mogelijkheden en de limieten zijn.”
Ook organisaties zetten stilaan AI-stappen, zo blijkt. “Bepaalde mediabedrijven investeren sterk in richtlijnen en opleidingen en de VRT lanceerde vorige week nog een charter rond AI. Vorig jaar was dat nog work in progress, nu zie je een meer gestructureerde aanpak.”
Vooral bij basistaken is de adoptie gegroeid. “Transcriberen, samenvatten, brainstormen: daar winnen journalisten tijd. Maar het echte schrijven blijft voorlopig mensenwerk. Velen vinden dat AI-teksten te droog en te zakelijk zijn, niet in de toon van hun medium. Dat blijft een gevoelig punt: journalisten hechten veel belang aan hun eigen creatieve stem.”
Een brug tussen sectoren
Ooms benadrukt voorts ook dat de kracht van de AI Barometer onder meer ligt in de vergelijking. “Communicatieprofessionals en designers lijken vaak sneller te experimenteren terwijl journalisten kritischer en terughoudender zijn. Door die verschillen te bestuderen, zien we ook hoe sectoren van elkaar kunnen leren.”
De AI Barometer gaat dus niet enkel over cijfers, maar ook over cultuur. “Het gaat om vertrouwen, om richtlijnen, om de bereidheid om tijd vrij te maken om te experimenteren. Dat bepaalt minstens evenveel als de technologie zelf.”
WE MEDIA Afternoon
Tijdens de WE MEDIA Afternoon zal Ooms alle resultaten van de AI Barometer 2025 in detail toelichten. En hoewel de verschillen kleiner worden, lijkt het er alvast op dat journalisten nog steeds iets kritischer staan ten opzichte van AI. Niet onlogisch, volgens Ooms. “Het is tenslotte toch een sector die grotendeels rond waarheidsvinding draait, en dan is enige terughoudendheid altijd geboden. Desalniettemin begint het ook in deze sector steeds vaker door te sijpelen in de dagelijkse praktijk.”
De uitdaging blijft in elke sector hoe dan ook dezelfde: hoe zet je AI in op een manier die efficiënt, betrouwbaar én creatief is? “Ik wil tijdens de WE MEDIA Afternoon de brug slaan tussen de verschillende sectoren en tonen welke meerwaarde AI kan bieden voor elk van hen. De AI Barometer en de WE MEDIA Afternoon helpen ons om dat gesprek gefundeerd te voeren”, besluit Ooms.
Mis niets over de AI Barometer en schrijf je in voor de WE MEDIA Afternoon op 27 november
LAS U DIT AL?
