In ‘Look what they’ve done’ laat WE MEDIA journalisten en hoofdredacteurs aan het woord over de totstandkoming van uitzonderlijke artikels en creaties. Vandaag: Karl van den Broeck, hoofdredacteur van het Belgische progressieve nieuwsmedium Apache. Hij vertelt hoe collega Jan Walraven de AI-blunder van Petra De Sutter aan het licht bracht. Een spraakmakend verhaal waar andere media gretig op inhaakten. “Dat net wíj́ dit verhaal brachten, was voor velen een totale verrassing.”
Karl, even terugspoelen naar december 2025. Een opmerkelijke lezer stuurde toen een tip naar jullie redactie.
“Dat was het startpunt van het hele AI-verhaal rond Petra De Sutter. Een lezer meldde dat er iets niet klopte aan haar speech. Techjournalist Jan Walraven, gespecialiseerd in AI, trok op onderzoek. Hij vergeleek de verschillende versies van de speech, zowel wat Petra De Sutter aan haar studenten vertelde op de UGent als wat achteraf op de website van de universiteit verscheen. Bleek dat daar grote verschillen in zaten.”
Dat was nog niet het hele verhaal.
“Klopt. Jan heeft systematisch gezocht naar de geciteerde bronnen: zowel online als in gedrukte publicaties was niets te vinden. De citaten waren compleet verzonnen door AI. Bronnen binnen de UGent hebben dat ook bevestigd.”
Jullie hebben niet getwijfeld om het nieuws meteen te brengen.
“Als journalisten is het onze taak om wantoestanden aan het licht te brengen. De rector trad haar eigen regels met de voeten. Ze riep studenten op om zorgvuldig om te gaan met AI, maar schond dan zelf de academische norm. Een blunder van formaat. Het was feitelijk hard te maken én verifieerbaar. Natuurlijk breng je zoiets.”
Maakt het voor Apache uit tot welke politieke strekking zij behoort?
“Neen. Het is onze journalistieke plicht om verifieerbare feiten te brengen – en doen dat onafhankelijk. We zijn wél een progressief medium – dat is geen geheim. Daarom waren veel journalisten en het brede publiek verbaasd. Het feit dat wij een progressieve figuur, een ex-politica, in een lastig parket brachten, kwam voor velen als een verrassing. Het verhaal doorbrak het beeld van Apache als een soort ‘spreekbuis van progressief Vlaanderen’.”
Dat dat beeld bestaat, is niet vreemd. Rechts krijgt er bij Apache doorgaans meer van langs dan links.
“Dat komt omdat wij ons richten op wie aan de macht is. Want waar macht is, wordt macht misbruikt. Daarom richten we ons vergrootglas nu vaker op centrumrechts, op partijen als de N-VA. Maar ook aan linkse zijde heeft Apache al meermaals wantoestanden aan het licht gebracht, o.a. over de PS in Wallonië.”
“Wat De Sutter betreft: zij heeft zich uiteindelijk verontschuldigd, zonder zich in allerlei bochten te wringen. Dat siert haar. We zijn nog altijd on speaking terms.”
Het verhaal zorgde voor een echte mediastorm.
“Journalisten zijn er inderdaad massaal opgesprongen. Niet vreemd: De Sutter is een ‘bingo’-naam: een bv die gegarandeerd kliks en likes oplevert als je haar in de kop van een stuk zet. Bij Apache draait het daar niet om: wij zijn een coöperatieve en halen onze financiering niet uit advertentie-inkomsten.”
Er deden theorieën de ronde over wie jullie ‘getipt’ zou hebben over De Sutter.
“Iedereen denkt altijd dat er een verborgen agenda is. Er was sprake van dat een ‘vijand’ van De Sutter dit nieuws gelekt zou hebben naar Apache. Toen moest ik wel reageren, want zo ging het helemaal niet. Het begon simpelweg met een aandachtige lezer, en wij die op onderzoek gingen.”
“De helft van de dossiers waar wij tijd en moeite in steken, worden nooit gepubliceerd, omdat de feiten niet hard te maken zijn, of omdat het verhaal onwaar is. In het geval van De Sutter bleek het te kloppen.”
In de Wetstraat zijn ze toch niet onterecht achterdochtig?
“Klopt. Ik ben ook Wetstraatjournalist geweest – je ziet constant ministers of politici die bepaalde informatie doorgeven aan een krant om te proberen een collega-minister of politicus aan het wankelen te brengen. En erna komt dan de represaille. Maar ik herhaal: zo is het hier dus niet gegaan.”
Ook online moesten jullie de zaak goed opvolgen.
“Het was de eerste keer dat we reacties op Facebook hebben uitgezet. Het was té toxisch.”
Ook in het meest recente boek van oud-rector van de KU Leuven Rik Torfs stonden citaten die niet klopten…
“… en dat passeerde dan weer nagenoeg geruisloos. Terwijl Torfs zich zelfs niet verontschuldigd heeft of heeft toegegeven dat hij iets verkeerds heeft gedaan. Tja… dat heeft te maken met hoe we hier naar politieke strekkingen kijken.”
Andere media pikten het verhaal gretig op. Hoe kijkt u naar de staat van de journalistiek vandaag?
“Fantastische journalistiek bestaat nog steeds, alleen zit bij grote mediabedrijven het businessmodel helemaal scheef. Massamedia verkopen lezersdata aan adverteerders. De content is gefocust op kliks, er heerst een ‘aandachtseconomie’. Dan krijg je automatisch een focus op emotie, op woede, op voyeurisme, noem maar op.”
“Het resultaat: berichtgeving wordt steeds vlakker, met té grote focus op bekende namen en bv’s. We zijn niet kritisch genoeg meer. Daarnaast is de lokale en de regionale journalistiek zo goed als dood. Het is te veel copy-paste van persberichten geworden – grondige reportages worden steeds zeldzamer.”
Dat de media steeds meer geconcentreerd zijn, vindt u problematisch.
“Het Vlaamse medialandschap wordt gedomineerd door een paar grote, wat een gevaarlijk gebrek aan diversiteit en onafhankelijkheid creëert.”
Hoe biedt Apache tegengewicht?
“Met een focus op ‘old school’ onderzoeksjournalistiek en machtstoetsing, los van de kliks. Dát is kwaliteitsjournalistiek, en daar moeten we in de toekomst opnieuw naartoe. Ik denk dat ons door lezers gefinancierd, coöperatief systeem het enige mogelijke model is dat dat kan garanderen.”
“Omdat we uitsluitend op inkomsten van abonnementen vertrouwen, garanderen we redactionele onafhankelijkheid van adverteerders, subsidies of bedrijfsleiders. Een stuk vertrekt altijd vanuit de journalistieke waarde, niet vanuit het aantal kliks dat het kan opleveren.”
Zelfs met een grote mediaconcentratie in België bent u niet noodzakelijk negatief over de toekomst van het vak zelf.
“Ook al schort er wat aan de businessmodellen, er valt ook wel wat positiefs te zeggen over partnerschappen tussen mediabedrijven en overnames. We krijgen makkelijker toegang tot goede internationale content: zo brengt De Morgen ook stukken uit bijvoorbeeld De Volkskrant of zelfs The New York Times. Dat is wél een verrijking.
“Journalistiek blijft ook gewoon de mooiste stiel ter wereld. Er is veel jong talent. We moeten gewoon meer inzetten op het onderzoek dat volgt op ‘breaking news’ – dat is waar de échte journalistiek begint.”
Van Apache bestaat ten slotte ook een magazine. Waarom kiest u nog resoluut voor print?
“Het is dé manier om Apache zichtbaar te maken voor een groot publiek. Het is een kwartaalblad met tijdloze, thematische en essayistische stukken – we merken dat lezers daar nog steeds tijd voor willen nemen.”
“Daarnaast hebben we ook een boontje voor grafische journalistiek. Dat komt gewoon een pak beter over in print. We hebben een partnership met het Stripmuseum, en willen nog meer investeren in illustratoren om onze stukken tot leven te brengen. Er is véél talent in België.”
Ook de journalisten zélf blijven er fan van.
“Absoluut. Print heeft in hun ogen gewoon méér autoriteit, een soort prestige, zelfs een ‘sacraal’ karakter. Een mooi magazine uitbrengen op kwaliteitspapier geeft veel voldoening. Je hebt iets om te bewaren, in tegenstelling tot online, waar alles vluchtig is. Ik begrijp dat sentiment volkomen.”
LAS U DIT AL?
