De algemene interesse in traditionele nieuwsmedia mag dan wel dalen, het vertrouwen erin is nog altijd vrij hoog (zeker in vergelijking met onze buurlanden). En terwijl de opkomst van digitale platformen onmiskenbaar blijft, lijkt het erop dat het aantal mensen dat nieuws volledig vermijdt, een plafond heeft bereikt. Dat blijkt uit de editie 2023 van het News Report van het Reuters Institute.
Over het algemeen kan België nog steeds bogen op een energiek nieuwslandschap met een vrij hoog vertrouwen in nieuwsmedia. Uit het onderzoek van het Reuters Institute blijkt bijvoorbeeld dat 44% van de Belgen over het algemeen vertrouwen wat nieuwmedia hen vertellen. Daarmee doen we het beter dan onze buurlanden. Duitsland blijft nog min of meer in ons vaarwater met 43%, maar het Verenigd Koninkrijk (33%) en Frankrijk (30%) laten we duidelijk achter ons. Enkel de Nederlanders steken ons gezwind voorbij, met 57%, maar zij behoren dan ook tot de top 5 van landen met het hoogste vertrouwen in nieuwsmedia. De Europese laureaat van die groep is trouwens Finland met 69%, de hekkensluiter op het oude continent is Griekenland, met 19%.
Het relatief hoge cijfer van België moet wel genuanceerd worden met de behoorlijk grote kloof tussen het noorden en het zuiden van het land. In Vlaanderen tikt het percentage van mensen die hun nieuwsbronnen vertrouwen af op 51%, terwijl het in Wallonië met 36% wel een stuk lager ligt. De vertrouwensniveaus in Vlaanderen komen meer overeen met die in Nederland en Scandinavische landen, terwijl de Waalse vertrouwensniveaus eerder gelijklopen met die van Frankrijk en met Zuid-Europese landen. Eerder dan culturele verschillen zijn we hier allicht getuige van economische onzekerheid als een factor die sterk verbonden is met een daling van het institutioneel vertrouwen, zo klinkt het bij de rapporteurs.
Openbare omroep
Wat de nieuwsmerken betreft, gaan zowel in Vlaanderen als Wallonië de openbare omroepen met de hoogste scores lopen. Zowat 76% van de Vlamingen zegt vertrouwen te hebben in de berichtgeving van het televisienieuws van de VRT. Bij het RTBF-nieuws ligt dat cijfer op 68%. Daarna volgen de radiozenders van de openbare omroep, met vlak achter hen de kranten.
De laatste jaren was er ook een continue aangroei van mensen die stelden dat ze in zekere mate (vaak, af en toe of soms) het nieuws meden. Met 63% van de ondervraagden kan dat cijfer bezwaarlijk laag genoemd worden, maar het lijkt wel stilaan tegen een plafond aan te botsen, want in vergelijking met de vorige editie van het News Report is het niet meer gestegen. Voor een grote meerderheid van de nieuwsgebruikers kan het occasioneel vermijden van nieuws gezien worden als een normaal onderdeel van het nieuwsdieet, al is er toch ook wel een (gelukkig veel kleinere) groep van mensen die nieuws systematisch vermijden.
Digital first
Het Reuters-onderzoek bevestigt verder ook de opkomst van digitale en mobiele nieuwsplatformen die sterk aan belang winnen. Zeker na de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne lijkt deze shift nog te versnellen. Opvallend daarbij is dat globaal gezien slechts 22% van de ondervraagden aangeeft dat ze digitaal nieuws vooral consumeren via een app of website. De overgrote meerderheid doet dat via sociale media, zoekmotoren en aggregatoren. Er lijkt ook een kentering te zijn in welke platformen de nieuwsconsumptie mee bepalen. Zo is de invloed van Facebook op de journalistiek gedaald, terwijl die van YouTube en vooral TikTok sterk gestegen is. Op Facebook en Twitter maken ook vooral nog traditionele journalisten de dienst uit, terwijl op platformen als TikTok, Snapchat en Instagram vooral celebrities, influencers en socialemediapersoonlijkheden met de meeste aandacht gaan lopen.
Dat de invloed van dit soort onlineplatformen nog verder zal doorstijgen, is ook nog geen uitgemaakte zaak. Slechts 30% van alle ondervraagden geeft aan dat algoritmes die nieuws aanbevelen op basis van zaken die je vroeger al hebt aangeklikt, een goede zaak zijn. In de vorige studie was dat nog 36%. Bijna de helft van de Vlaamse nieuwsgebruikers probeert ook hun gepersonaliseerde nieuwsfeed te sturen door bewust profielen te (ont)volgen, te blokkeren of andere instellingen te wijzigen. Ze doen dat voornamelijk om een betrouwbaarder aanbod en meer diverse standpunten te verkrijgen.
Betalen voor (positief) nieuws
Daarnaast blijkt ook dat steeds meer Vlamingen bereid zijn om te betalen voor kwaliteitsvol online nieuws. Jarenlang bleef dat percentage stabiel op ongeveer 12%. In 2021 en 2022 steeg dit plots naar bijna 17%, het was een wereldwijd fenomeen dat de “COVID-bump” werd gedoopt. Dit jaar is dit percentage terug lichtjes gezakt naar 16%, al heeft dat allicht veel te maken met de stevige inflatie die er heerst en de sterk gestegen kosten voor levensonderhoud. Of de mediabedrijven erin zullen slagen om dit percentage opnieuw op te krikken, is voorlopig koffiedik kijken. Noorwegen (39%) en Zweden (33%) tonen in elk geval aan dat het kan.
Tot slot geeft zo’n 47% van de Vlamingen aan dat ze een voorkeur hebben voor nieuws dat een snelle update over de actualiteit geeft, maar een even groot aandeel toont interesse in informatie die oplossingen aandraagt en zelfs 50% in positievere nieuwsverhalen. Constructieve en oplossingsgerichte journalistiek kan mogelijk dus de nieuwsinteresse en de relatie tussen nieuwsmedia en hun publiek verder versterken.
Bron: Reuters – Digital News Report 2023
Lees ook:
