Nu generatieve AI stelselmatig haar weg vindt naar de journalistieke redacties stijgt ook de vraag en nood naar een duidelijk kader hieromtrent. Een AI-charter, dat het gebruik van generatieve AI formaliseert, helpt vandaag steeds meer uitgevers en nieuwsorganisaties om ethische standaarden te waarborgen en transparantie en vertrouwen bij het publiek te bevorderen. Een stand van zaken.
Oktober 2020. In Frankrijk wordt het Charter van Parijs, een AI-raamwerk, aangenomen door Reporters Without Borders en 16 media- en journalistengroepen. Daarin wordt treffend samengevat waarom mediaorganisaties een rol zouden moeten spelen in het bestuur van AI: “Als essentiële hoeders van het recht op informatie moeten journalisten, mediakanalen en journalistieke steungroepen een actieve rol spelen in het bestuur van AI-systemen.”
Het AI-charter zag vier jaar geleden het licht om het gebruik van AI in de journalistiek te beteugelen of op zijn minst op te volgen. Steeds meer mediabedrijven erkennen vandaag immers de mogelijke impact van AI op de journalistiek en snakken naar houvast of op zijn minst een consequente toepassing van AI-tools binnnen hun redactie. Al houdt elke uitgeverij er specifieke perspectieven op na wat betreft de effectiviteit en het doel van AI, zo blijkt. Technologiebedrijf Twipe nam dit voorjaar de AI-charters van De Tijd, L’Echo, Roularta, The Telegraph, The Guardian, Le Monde, Mediahuis en Reporters Without Borders onder de loep en stelde vast dat de invulling en toepassing van de charter varieert naargelang de uitgever.
Zo vindt mediabedrijf Axios dat uitgevers zich in de eerste plaats moeten richten op het investeren in betere producten en content om AI-content het hoofd te bieden. Ook The Telegraph weigert vooralsnog AI-tools ter ondersteuning bij het schrijven en Le Monde staat het gebruik van AI-beelden niet toe. Tegenover de sceptici staan echter organisaties als de Associated Press, die een compensatieovereenkomst heeft gesloten met Open AI en zich net meer wil mengen in deze vroege stadia van AI-regulering. Of Roularta, dat in tegenstelling tot Le Monde geen graten ziet in het gebruik van AI-beelden zolang het duidelijk vermeld wordt.
Vertrouwen
Houden alle charters er een eigen visie over het redactionele gebruik van AI op na, dan duikt één sleutelwoord steevast in alle handvesten op: vertrouwen. Dat vertrouwen is altijd het fundament van de journalistiek geweest en een belangrijke onderscheidende factor ten opzichte van andere informatiebronnen. Geen verrassing dan ook dat alle AI-charters die door Twipe werden beoordeeld, het belang van het behoud van vertrouwen en betrouwbaarheid van merken benadrukken.
Of zoals het handvest van De Tijd en L’Echo het verwoordt: “Onze journalistiek blijft in de kern journalistiek uitgevoerd door menselijke journalisten: nieuws verzamelen, informatie controleren en schrijven, is een menselijk proces. Het gebruik van AI-technologie gebeurt altijd ter ondersteuning van dat menselijke proces.”
Een stelling waarbij ook Koen Cypers, redactiechef inhoud bij BRUZZ, zich aansluit. Het Brusselse mediamerk begon dit jaar met het opstellen van een AI-charter dat – als alles goed gaat – op het eind van het jaar gelanceerd zal worden en gelooft rotsvast in de meerwaarde van de menselijke journalistiek. “Bij BRUZZ wordt er niets gepubliceerd zonder dat een persoon die content heeft gecontroleerd. Ik sluit niet uit dat AI in de toekomst zou kunnen worden gebruikt om artikels of bio’s te schrijven. Dat is vandaag voor alle duidelijkheid nog niet het geval op onze redactie en zelfs mocht dit in de toekomst gebeuren dan is het essentieel dat die door AI gegenereerde content wordt gedubbelcheckt door een journalist. AI kan ons werk in de toekomst verlichten maar mag het niet vervangen.”
Down-top approach
Ook in het AI-charter van Roularta dat in augustus 2023 uitkwam, staat de mens – en niet AI – nog steeds centraal zegt Eglantine Nyssen, Editiorial Innovation AI Expert. “We hebben een down-top approach voor AI. Ons charter komt in de eerste plaats tegemoet aan de vragen van de redacties en marketing en kijkt hoe AI hen kan helpen. Bedoeling is dus ook dat het charter mee zal evolueren met de noden van onze redacties.”
Niet alleen binnen de redactie blijkt dat vertrouwen cruciaal, ook de buitenwereld verwacht duidelijkheid omtrent het AI-gebruik. Een recente peiling van het internationaal marktonderzoeks- en data-analysebedrijf YouGov bevestigde alvast dat mensen meer vertrouwen wekken dan AI in de mediasfeer, en stelde dat “ongeveer de helft van de Britten zegt dat ze een nieuwsartikel zouden vertrouwen dat is geschreven door een menselijke journalist en onder toezicht staat van een menselijke redacteur. Het vervangen van (een journalist of een redacteur) door een AI-tool verminderde het vertrouwen tot ongeveer een kwart, het vervangen van beide door AI verminderde het vertrouwen tot slechts een op de acht.”
Ook Cypers vindt het belangrijk dat het publiek van BRUZZ duidelijk weet welke lijn en visie er ten aanzien van AI gehanteerd wordt door de redactie. “Onze gebruikers verdienen te weten welk deontologisch pad we volgen op het vlak van AI en wat ze van onze journalistiek mogen verwachten. In het charter willen we dan ook duidelijkheid scheppen over onze journalistieke keuzes. Als een toekomstige tekst vertaald is of ondertitels gegenereerd zijn door AI zullen we dat duidelijk vermelden.”
Een duidelijke vermelding van AI komt ook in heel wat van de reeds opgestelde AI-charters terug: de noodzaak van transparantie komt steevast naar voren als een belangrijke pijler van vertrouwen. In de praktijk betekent dit dat gebruikers vooraf moeten worden geïnformeerd over het gebruik van AI. Een gebruik dat bovendien gepaard gaat met een hiërarchie van verantwoordelijkheden, met de hoofdredacteuren als eerstverantwoordelijken voor het gebruik van AI in de redactieruimte. In het charter van het Mediahuis klinkt dat als volgt: “De hoofdredacteur houdt toezicht op de toepassing en implementatie van AI-technologieën in de redactieruimte om ervoor te zorgen dat deze voldoet aan de bestaande journalistieke codes en wettelijke/ethische normen.”
Bronnen
Terug naar de toepassing. Met het vertalen van teksten en het genereren van ondertitels haalt Cypers alvast twee mogelijke functies van AI aan. Welke plaats zal AI binnen de redactie (mogen) innemen en wordt haar rol er één van basisspeler, vaste invaller of subersub? Het charter van Roularta laat er alvast geen twijfel over bestaan: “Wij behouden ons het recht voor de AI te gebruiken als een verrijkings-, onderzoeks- of synthese-instrument om het werk van journalisten te helpen en te voeden. Journalisten kunnen deze tools bijvoorbeeld gebruiken zoals een zoekmachine, maar moeten altijd terugkeren naar hun eigen bronnen om de oorsprong van hun informatie te garanderen.”
Ook bij BRUZZ staan de journalistieke bronnen en krachten nog steeds centraal anno 2024, verzekert Cypers. “AI kan momenteel nog niet de gewenste nuances leggen en mist vaak ook taalgevoel en de specifieke journalistieke achtergrond. Het buikgevoel van een journalist die dagelijks letterlijk met zijn voeten in de stad staat, is uniek en ik geloof dat hierin altijd de meerwaarde van de mens zal liggen.”
Ondersteunende rol
Sluipt AI bij media zoals BRUZZ en Roularta pas in een latere fase het journalistieke proces binnen dan groeit er bij andere media een bereidheid om AI ook te gebruiken in de voorbereidende stadia van de journalistiek, zoals tijdens het ideevormingsproces (zoals vermeld in de richtlijnen van The Telegraph en Guardian) of het doornemen van omvangrijke datasets (zoals vermeld in die van De Tijd en L’Echo).
Toch lijkt de algemene tendens dat AI in de toekomst eerder een ondersteunende rol zal spelen dan zelf in het journalistieke middelpunt te staan. Als er een consensus bestaat tussen de verschillende AI-charters dan wel over het feit dat AI kan worden gebruikt voor taken met een matig tot laag risico. Taken die over het algemeen betrekking hebben op wat er gebeurt nadat de inhoud van een artikel is geproduceerd.
Denk aan het gebruik van AI voor het transcriberen van artikelen/video’s, het vertalen van content in verschillende talen of het samenvatten van artikelen in verteerbare samenvattingen. Het Engelse Le Monde bijvoorbeeld vertaalt content van zijn Franse hoofdwebsite eerst met behulp van AI, waarna er een journalist en vertaler aan te pas komen.
Net als bij voorgenoemde internationale spelers zou AI ook bij BRUZZ in de toekomst een aanvulling kunnen vormen op de menselijke content, zegt Cypers. “Op dit moment zijn we een heel nieuw redactiesysteem aan het uitwerken waarbij we voor onze verschillende media zoals televisie, social, online en radio bekijken hoe we een verhaal kunnen vormgeven voor die specifieke kanalen waarbij AI-tools automatisch worden geïntegreerd. Zo zouden we bij een artikel voor ons magazine bijvoorbeeld via een bepaalde tool een voorstel voor een Instagrampost kunnen genereren.”
Kwaliteit
Tot slot werpt in het licht van AI ook een korte kritische kwaliteitstoets zich op. Want AI mag dan wel in staat zijn om massa’s content te produceren waar een journalist van vlees en bloed alleen maar van kan dromen, vraag blijft of het ook op vlak van kwaliteit kan tippen aan zijn menselijke voorloper. Cypers is genuanceerd. “Vandaag de dag bestaat er ongelofelijk veel content, goede en slechte, en dat aanbod zal alleen maar stijgen. Ook de door AI gegenereerde content zal steeds beter worden dus we zullen ons in de toekomst als journalisten nog beter moeten onderscheiden en gebruikers duidelijk maken waarin we het verschil maken. Daarvoor is een charter wel heel belangrijk.”
Een conclusie die aansluit bij de visie van Felix M. Simon, promovendus uit Oxford die gespecialiseerd is in AI en journalistiek, en zich enkele maanden geleden in een interview met POLITICO kritisch uitliet over AI. “De aanname dat AI de journalistiek zal verbeteren, is geen uitgemaakte zaak. Het vereist dat managers en redacteuren hun redactiekamers en mediaorganisaties actief sturen in het gebruik van deze technologie. AI gebruiken om grote hoeveelheden inhoud van lage kwaliteit te creëren, is een reële mogelijkheid. Daarom helpen AI-charters om de richting van het gebruik ervan te bepalen.”
LAS U DIT AL?
- Het eerste internationale verdrag over AI aangenomen door de Raad van Europa
- In beeld: crossmediagebruik in Vlaanderen
- Kleine chatbots worden groot: het effect van 1 jaar ChatGPT op media
- AI op de redactie: welke tools zijn voorhanden en welke meerwaarde bieden ze?
- Lancering van het Cross Media Panel (XMP)
