Hoewel ze niet bekend zijn bij het brede publiek en slechts sporadisch aan bod komen in het brede maatschappelijke debat, zijn nichemagazines relevant en broodnodig in het magazinelandschap. Zo ook de cultuurmagazines, zoals De Witte Raaf, Deus ex Machina en Gonzo Circus. Folio helpt hen als belangenbehartiger en kennisplatform bij hun noden en behoeften. En die lopen niet altijd gelijk met de mainstream titels.
Met een veertigtal zijn ze, de nichemagazines die lid zijn van Folio. Ze schrijven onder meer over beeldende kunst, erfgoed, theater, muziek en verschijnen in verschillende vormen en in oplages tussen de 300 en 15.000 exemplaren.
De vzw Folio kent een voorgeschiedenis. Ze verrees in 2014 uit de assen van CeLT (afkorting voor ‘Culturele en Literaire Tijdschriften’), een organisatie die voornamelijk de distributie van tijdschriften naar boekhandels verzorgde.
Folio positioneert zich breder dan haar voorganger, enerzijds als een belangenbehartiger voor Nederlandstalige cultureel-literaire tijdschriften – ook naar het beleid toe als het gaat over de invulling van erfgoed- en kunstendecreten en over de spelregels voor subsidiereglementen – en anderzijds als een platform waar interne kennis gedeeld wordt tussen de leden.
“Onze tijdschriften hebben allemaal dromen en ambities, maar die worden vaak niet gerealiseerd omdat de uitgevers niet voldoende gewicht in de schaal kunnen leggen, simpelweg omdat ze te klein zijn”, legt Xavier Roelens, coördinator bij Folio, de bestaansreden van de organisatie uit. “Met Folio lanceren we gemeenschappelijke zaken en projecten voor de leden. Dat gaat van nieuwsbrieven, aanwezigheid op de beurzen en cultuurmarkten, promotie en zichtbaarheid, een website met een bundeling van de beste content, aanwezigheid op de sociale media, een eigen YouTubekanaal waar we tijdschriftenmakers over hun passie laten vertellen, … We bieden onze leden ook kennis, onder meer over digitalisering en archivering van content, en organiseren workshops en lezingen, bijvoorbeeld over hoe je magazine diverser te maken, hoe abonnees aan je magazine te binden, … We doen voor vijftien van onze veertig leden ook nog die distributie naar de boekhandels.”
Mogen we Folio zelf ook als een printuitgever beschouwen? Nee, dat is niet de bedoeling, aldus de organisatie. Drie jaar geleden verscheen er wel een gratis themanummer onder de Folio-vlag rond #metoo en mannelijkheid. “Dat was een eenmalig initiatief om te tonen wie wij en onze leden zijn”, zegt Xavier Roelens. Folio maakte ondertussen op zijn vernieuwde website drie digitale themanummers. “Het concept is hetzelfde als ons eenmalig printnummer”, aldus Roelens. “We kiezen een thema en vragen onze leden dan of ze in hun archief een artikel hebben die in dat thema past. Zo tonen we aan dat ook de nichetijdschriften stukken publiceren die van belang zijn en nog steeds actueel zijn.”
Digitale stapjes
Wat zijn nu de specifieke uitdagingen waar deze nichemagazines mee kampen en in welke mate kan Folio de uitgevers daarbij helpen? “De grootste uitdagingen zijn de zichtbaarheid en het bereik van de titels en de daarbij horende verkoopcijfers”, aldus Xavier Roelens. “Folio zorgt ervoor dat de titels meer onder de aandacht worden gebracht.”
Daarnaast gaat de uitwisseling van informatie over hoe print en digitaal elkaar kunnen versterken. “Ik merk dat onze magazines de laatste jaren meer zijn gaan nadenken over wat ze op papier willen laten verschijnen”, zegt Roelens. “Er worden digitale strategieën bedacht. Ik zie meer content online die niet in het papieren nummer verschijnt. Printedities worden dan weer alsmaar meer thematisch waarbij lossere of kortere stukken worden voorbehouden aan de website. Het is net dankzij die digitale focus dat print zijn meerwaarde heeft teruggevonden. Print wordt nog meer gekoesterd nu, zowel wat betreft de inhoudelijke diepgang, de thema-identiteit als de verzorgde vormgeving.”
Diepgang
Welke positie nemen deze nichemagazines nu in het magazinelandschap in; een landschap dat door allerhande fusies bij de grotere titels toch wat verschraald is de voorbije tien jaar. Op foliomagazines.be lezen we dat Folio dé toegangspoort is voor ‘slow reflection’. Magazines en tijdschriften, zo staat er, zijn de borrelende bronnen van duurzame beschouwing over de rijke creatie van Vlaanderen – een functie die de mainstream media steeds minder opnemen.
“Onze leden investeren in het brengen van nieuwe stemmen en focussen op creatieve uitingen”, legt Roelens uit. “Ze reflecteren over kunst en muziek, over literatuur, over actuele maatschappelijke thema’s. De mainstream magazines hebben daar ook aandacht voor, maar dan sneller en korter en dus oppervlakkiger. Die diepgang van cultureel-literaire tijdschriften is hun meerwaarde. Hun content is voedend, zowel voor de meerwaardezoeker als voor de artiesten zelf.”
“Onze titels en de bredere bladen zouden eigenlijk meer communicerende vaten moeten zijn”, merkt hij daarbij op. “Een langer artikel in een kleiner blad zou wat mij betreft vaker een spin-off kunnen krijgen in een krant of breder magazine. In de praktijk gebeurt dat weinig, omdat bredere titels nieuwswaarde als uitgangspunt hebben. Het is slechts als er iets actueels in onze bladen staat dat de mainstream media er interesse voor hebben. Toen het blad rekto:verso in 2018 in het licht van #metoo een open brief publiceerde over de wanpraktijken van Jan Fabre bij zijn gezelschap Troubleyn, is dat snel opgepikt door de bekendere bladen. Het was interessant voor hen omdat het over een bekend persoon ging en nieuwswaarde had. Doorgaans wordt er echter, als er stukken worden gestuurd naar kranten- of magazineredacties, weinig mee gedaan. Het is eenrichtingsverkeer.”
Die realiteit is eigenlijk de bestaansreden van Folio, meer bepaald als platform om de stem van de nichemagazines luider te laten klinken. “We gaan nooit de 100.000 lezers van De Standaard bereiken, maar met onze 5.000 nieuwsbriefabonnees halen we ook een mooi bereik”, zegt Roelens.
Eigenheid behouden
Denkt Folio er dan over na om bepaalde nichemagazines te laten samenwerken of zelfs te laten fuseren? Of behoedt het zich daar net voor? “Bij het vorige kunstendecreet hebben al onze cultuurmagazines hun erkenning en subsidies gekregen, niet allemaal met het bedrag dat ze voor ogen hadden, maar wel voldoende om te blijven bestaan”, aldus Roelens.
“Vijf jaar geleden zijn er wel kunsttijdschriften gesneuveld. En twintig jaar geleden was er een kleine kaalslag bij de literaire magazines. De eisen zijn toen een stuk hoger gelegd, waardoor kleine en sympathieke initiatieven plots een professionalisering moesten doorvoeren die ze niet zagen zitten. Op het vlak van erfgoedtijdschriften is de situatie redelijk stabiel en veilig. Er zijn nog altijd een paar stemmen die beweren dat zes literaire tijdschriften voor Vlaanderen overdreven is, maar ik ben het daar niet mee eens. Elk magazine heeft zijn eigen smoel en visie op kunst en werkelijkheid en is dus van maatschappelijk belang. Voor mensen die ze niet lezen, lijkt het één pot nat, maar er zijn wel degelijk grote verschillen. Je kan dat niet bundelen op een website of in een magazine. Zowel Folio als de tijdschriften zelf hebben alleszins niet de ambitie om clusters te maken en redacties samen te brengen. Deze magazines hebben hun uniciteit nodig, zowel op het vlak van abonnementen, redacties, advertentiewerving, administratie, enz. Dat is een andere realiteit dan de grotere titels. Het is net dat nichekarakter dat de unieke cultuur van die tijdschriften beschermt.”
Zin om meer te lezen?
- Persuitgevers in de aanval tegen Apple
- MAGnify live is back !
- Vertrouwen in nieuws blijft hoog
- “Papier is respect voor de lezer”
- B2B-uitgevers over diversificatie in hun vak
- Jaarverslag WE MEDIA: Investeren
- Op de boekenplank van… Werner Sluys
- Vlaamse mediasector bundelt krachten voor nieuw crossmediaal meetsysteem
- Duidelijkheid voor influencers
- Toekomst van de vakbladen heeft perspectief
