Eind september nam Nic Newman van het Reuters Institute for the Study of Journalism de eerste keynote van MAGnify voor z’n rekening. Hij presenteerde de (Belgische) resultaten van het meest recente Digital News Report, vertaald in vijf uitdagingen en evenveel reasons to be cheerful.
Het Digital News Report 2023 is een grootschalige internationale studie met wel 93.000 respondenten uit 46 landen. Zowel het algemene als het Belgische luik van de studie leverde heel wat boeiende inzichten op, met een best positieve teneur ondanks de reeks hindernissen.
Uitdagingen
1. Audience shifts
Nic Newman nam allereerst de favoriete nieuwsbronnen van de Belg onder de loep. Hij verwees daarbij meteen naar de neergang van de traditionele kanalen: 58% kijkt nog naar de journaals op tv, tegenover 75% in 2016. In dezelfde periode daalde het printbereik van 45% naar 25%. Terzelfdertijd is het bereik van de sociale media en de andere online nieuwsbronnen relatief stabiel gebleven. De enige categorie die sterk steeg, van 2% naar 6%, is die van de mensen die het nieuws volledig mijden …
De verschillen tussen generaties zijn erg interessant. Zo is het opvallend dat 41% van de 18- tot 24-jarigen sociale media vandaag als voornaamste nieuwsbronnen beschouwt. Op twee staan de online nieuwswebsites en apps, met een aandeel van 28%. “Jongeren zijn minder gehecht aan nieuwsmerken”, concludeerde Newman. De volgende drie generaties (25-34, 35-44 en 45-55) prefereren online sites en apps, al winnen sociale media ook bij deze groepen aan belang. Televisie blijft het voorkeurskanaal van 49% van de 55-plussers. Print haalt in die vijf opeenvolgende leeftijdsgroepen nog aandelen van respectievelijk 6%, 8%, 8%, 4% en 11%.
2. Device shifts
In 2016 noemde 39% van onze landgenoten zich een actieve smartphonegebruiker. Dat percentage is nu toegenomen tot 63%, terwijl de computer de omgekeerde beweging maakte. Voor 33% (en 47% van de Belgen jonger dan 35 jaar) staat de smartphone in voor ‘het eerste nieuws van de dag’, een ruime verdubbeling ten opzichte van 2016. “Die evolutie heeft grote gevolgen voor content, formats en businessmodellen”, liet Newman optekenen. “Omdat de afleiding groot is, wordt het bovendien steeds moeilijker om de aandacht te trekken en vast te houden.”
3. Social media uncertainty
Het socialemedialandschap zelf staat evenmin stil. Wat de distributie van nieuws betreft, blijft er niet veel meer over van de voorsprong van Facebook. Qua bereik daalde het op zeven jaar tijd van 42% naar 28%. Content in videovorm wint duidelijk aan belang, getuige de groei van YouTube, Instagram en TikTok. Bij jongere leeftijdsgroepen is deze (aanstaande) wisseling van de macht al een feit.
De studie peilde ook naar de mensen of organisaties aan wie we per platform de meeste aandacht besteden. Op Facebook en X zijn dat de mainstreammedia en -journalisten, maar op Instagram, Snapchat, TikTok en YouTube nemen ‘personalities’ de honneurs waar. Op TikTok scoren ook gewone mensen opvallend hoog. De vraag rijst of (en in hoeverre) de traditionele nieuwsmerken op deze evoluties moeten inspelen.
4. Attention loss
In de meeste landen gaat de nieuwsinteresse er gevoelig op achteruit: tegenover pakweg Spanje (-34%) en het Verenigd Koninkrijk (-27%) blijft de Belgische daling (van 59% naar 41%) nog relatief binnen de perken, maar rooskleurig is de situatie allerminst.
Met name het aantal ‘selective news avoiders’ is sterk gestegen, van 22% in 2017 naar 32% zes jaar later. Deze mensen blijken vooral af te knappen op het uitsmeren van grote (politieke) verhalen en zijn uit op berichtgeving die positief is, oplossingen aanreikt en complexe thema’s helder uitlegt.
5. Business models
Nic Newman maakte gewag van een moeilijk jaar voor de nieuwsindustrie. Door de moeilijke economische context denken veel burgers na over hun uitgaven, waarbij nieuwsabonnementen weleens durven sneuvelen. In België is amper 15% van het publiek bereid om te betalen voor online nieuws, een cijfer dat in schril contrast staat met de veranderende voorkeuren qua toestellen en kanalen.
Opportuniteiten
1. Business models
Toch zijn er ook heel wat positieve signalen. Zo willen behoorlijk veel mensen hun portemonnee bovenhalen voor zeer kwalitatief of onderscheidend nieuws, en ook nichejournalistiek en nieuwsaggregators doen het goed.
2. Building trust
“In een onzekere wereld is vertrouwen een cruciale factor.” En op dat vlak scoren de traditionele media een stuk beter dan de socialemediakanalen. Waar amper 44% van onze landgenoten het nieuws over het algemeen vertrouwt, schommelen de traditionele nieuwsmerken rond 65% en soms zelfs boven 70%. “Betrouwbaarheid is dan ook een factor waarop de media best blijven inzetten”, klonk het tijdens de keynote van Nic Newman.
3. Losing faith in social media algorithms
Er bestaat een groeiende publieke bezorgdheid over door algoritmes gepersonaliseerde aanbevelingen. Meer en meer mensen (70% tegenover 51% in 2016) zijn waakzaam voor echo chambers en filter bubbles op sociale media en verkiezen wel degelijk een zekere diversiteit aan perspectieven. Met andere woorden: de deur staat wagenwijd open voor een kwalitatieve, betrouwbare pers.
4. Publishers are innovating
Volgens Nic Newman toonde de coronacrisis aan dat vernieuwende vormen van journalistiek een grote impact kunnen genereren. Denk bijvoorbeeld aan explainers, datavisualisaties, factchecks, service journalism en podcasts met experts. Sindsdien blijven uitgevers innovatief met contenttypes, kanalen en businessmodellen. Podcasts staan naar verluidt het hoogst op de agenda in de branche. Niet alle ideeën blijken even succesvol, maar over het algemeen helpen de innovaties nieuwsmerken zeker vooruit.
5. Artificial intelligence
Hoewel AI ook risico’s inhoudt, biedt de technologie absoluut kansen voor de journalistieke praktijk. De mogelijkheden zijn legio: aanbevelingen automatiseren, transcripties en ondertitels genereren, databases transformeren in nieuwstopics, robotjournalistiek, interne processen optimaliseren, … “Door AI op een goede manier te gebruiken, kunnen mensen focussen op taken die de robots niet aankunnen.”
Takeaways
Nic Newman sloot zijn presentatie af aan de hand van vier conclusies:
- “Door de veranderde voorkeuren zien we een switch naar meer digitale, toegankelijke, entertainende, interactieve en personality driven formats”
- “Negatieve berichtgeving en politieke polarisering leiden tot aandachtsverlies en grotere aantallen nieuwsvermijders: mensen zijn uit op meer positiviteit”
- “De economische context heeft een invloed op abonnementen en advertising: uitgevers die focussen op kwaliteit en nieuwe businessmodellen, zullen zegevieren”
- “Vertrouwen is een kostbaar goed: betrouwbare, door mensen gemaakte content will be at a premium”
Ook deze bieden duidelijk opportuniteiten voor uitgevers én voor adverteerders.
